تقابل «سنت» و «تحریم» در بازار آجیل؛ نوروز به پسته نمی‌خندد

«روزنامه شرق: امسال آجیل شب عید نمی‌خریم.» این جمله‌ای است اعتراضی که به دفعات در شبکه‌های مجازی بین کاربران ایرانی در اعتراض به گرانی خشکبار و عدم تحقق وعده‌های دولت برای ارزان شدن آن می‌چرخد و دست به‌دست می‌شود. این حرکت اعتراض‌آمیز اتفاقا با استقبال کاربران همان شبکه‌ها هم روبه‌رو شده است. این حرکت اعتراضی زمانی آغاز شد که طبق آمارهای رسمی قیمت‌ها دو تا چهار برابر نسبت به سال قبل افزایش پیدا کرده است. حالا هر کیلو پسته‌ای که پارسال 24هزارتومان بود را امسال باید 45 تا 69هزارتومان خرید.  بازار ایران از جمله بازارهایی است که برخلاف بیشتر کشورها با افزایش قیمت، مشتریان بیشتری نیز پیدا می‌کند. اما گویا امسال بازار خشکبار قرار است تجربه تازه‌ای را کسب کند، به‌خصوص با تبلیغات شبکه‌های مجازی. حالا فروشندگان در بعضی نقاط تهران از کمی خریداران و کم‌رونقی بازار فروششان گله‌مند هستند. به گفته یک فروشنده خشکبار در سعادت‌آباد، میزان تقاضای مردم نسبت به سال قبل با فرض ثابت بودن تعداد مشتری به مقدار زیادی کاهش پیدا کرده است. محمدعلی قبادلو، می‌گوید: «تا پیش از افزایش قیمت‌ها، اگر مشتری‌های ثابتمان پنج کیلو آجیل می‌خریدند، در حال حاضر بیشتر از دو کیلوگرم آن هم به صورت آجیل مخلوط خریداری نمی‌کنند. آن هم چون این آجیل ارزان‌تر است.»
طبق آمار رسمی، قیمت خشکبار نسبت به سال گذشته دو تا چهار برابر افزایش یافته است که البته در بازار غیررسمی بیش از این نیز هست. به همین دلیل کارگروه کنترل بازار در تاریخ27 بهمن1391 جلسه‌ای ترتیب داد تا تصمیمات ویژه‌ای برای کاهش قیمت آجیل و همچنین کنترل قیمت‌ها در شب عید اتخاذ کند.
این کمیته نرخ‌هایی را مصوب و ابلاغ کرد. بر این اساس نرخ هر کیلو خلال‌پسته 59 و بادام‌هندی 39، مغز گردو 29، آلو بخارا 8900، تخمه ژاپنی ممتاز 10500 و تخمه آفتابگردان کله قوچی9800هزارتومان تصویب و اعلام شد؛ اما در بازار هر کیلو پسته 70، بادام‌هندی 47، مغز گردو 33 تا 45، آلو بخارا 12 تا 14 و تخمه ژاپنی ممتاز 18 تا 24هزارتومان فروخته می‌شود.
شاید همین افزایش قیمت‌ها و تفاوت نرخ مصوب و بازار آزاد دلیل مناسبی برای قهر مشتریان با خرید باشد.
آقای سعیدی راننده تاکسی، یکی از کسانی است که می‌خواهد میزان خریدش را کاهش دهد و آن را در آخرین اولویتش قرار داده است. او می‌گوید: «خرج زندگی آن‌قدر بالاست که دیگر پولی برای خرید آجیل نمی‌ماند. برای شب عید هم آجیل می‌خرم؛ اما خیلی کمتر از سال قبل.»خانم رضایی 43ساله و خانه‌دار، می‌گوید: «از زمانی‌که قیمت‌ها بالا رفته تصمیم گرفتم آجیل‌هایی با قیمت کمتر را به صورت ترکیبی با آجیل‌های گرانی مثل پسته و بادام‌هندی خریداری کنم.»آقای جعفری، کارگر 30 ساله با لبخندی می‌گوید: «آجیل شب عید دیگر برای من معنایی ندارد، آن‌قدر زخم و چاله در زندگی هست که فرصتی برای آجیل خوردن نمی‌ماند.»
مسوولان معتقدند: «افزایش نرخ ارز در کشور دلیل اصلی گرانی خشکبار مخصوصا پسته در بازار است. البته این در حالی است که ایران یکی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان پسته در جهان است.» آقای مهدوی فروشنده خشکبار در ونک می‌گوید: «وضع بازار ما اصلا خوب نیست، گرانی زیاد است و خرید کاهش پیدا کرده است. امسال بازار ما رنگ‌وبویی از عید ندارد و مردم ترجیح می‌دهند مواد خوراکی اساسی خود را تهیه کنند تا آجیل. حتی از میزان خرید مشتری‌هایی که از درآمد خوبی برخوردارند هم کاسته شده است.»فرهاد اسدی 60 ساله، کارمند بازنشسته که برای تهیه آجیل برای نوه‌هایش آمده می‌گوید: «کشور ما یکی از دو تولید‌کننده دوسوم پسته جهان است و در رسانه‌ها اعلام شده که امسال، سال بسیار خوبی به لحاظ برداشت پسته بوده است، انتظار داشتم که حداقل آجیل مخصوصا پسته، شب عید با قیمت عادلانه‌تری عرضه شود؛ اما قیمت‌ها زیادی بالا رفته است.»اسدالله عسگراولادی، که نام سلطان پسته ایران را به او داده‌اند،‌گران شدن پسته را ناشی از صادرات نمی‌داند. وی می‌گوید: «گرانی پسته و کمبود آن در بازار به دلیل ‌ گران‌شدن پسته از مبدا باغ و توسط باغداران است و حتی انبارهای کشف شده پسته متعلق به خود باغداران است نه صادر‌کنندگان.» در بازار 15خرداد تهران، در بین این همه ازدحام و شلوغی، کمتر کسی را می‌توان پیدا کرد که حوصله جواب دادن به سوال‌های یک خبرنگار را داشته باشد. سلیم کریمی، فروشنده خشکبار، در مورد وضعیت بازارش می‌گوید: «بازار شلوغ است؛ اما ما خشکبارفروش‌ها که از میزان فروشمان راضی نیستیم.» از خانم جهانی، 53ساله، که به همراه دخترش برای خرید آجیل آمده، در مورد تاثیر قیمت‌ها در میزان خریدش، می‌گوید: «نمی‌شود که برای شب عید آجیل نخرید. پسته، بادام و فندق عید برای من یادآور کودکی‌هایم است.» دختر 26 ساله‌اش اما چندان با او موافق نیست و با ناراحتی می‌گوید: «مادر من به فکر کارگری نیست که محتاج به نان شب است و فرزند آن کارگر، که باید آجیل را در خواب ببیند. یک‌بار در شب عید برای اعتراض به این اوضاع آجیل نخوریم مگر چه اتفاقی می‌افتد؟ خانواده‌های بسیاری از دوستان من برنامه‌شان را برای خرید آجیل لغو کرده‌اند. آنها توان مالی‌اش را دارند؛ اما به خاطر مردمی که تحت فشار اقتصادی زیادی هستند، با این حرکت هم‌قدم شده‌اند.»آقای فاتحی یکی دیگر از مراجعه‌کنندگان در بازار می‌گوید: «می‌شود امسال برای همراهی با خانواده‌هایی که توان مالی برای خرید آجیل را ندارند، آجیل نخرید. کار چندان سختی نیست.»خانم فرهمند از فروشندگان خشکبار در خیابان فاطمی می‌گوید: «تعداد زیادی از فروشندگان خشکبار پسته‌های اکبری‌شان را که قیمت آن 68هزارتومان است از مغازه‌هایشان جمع‌آوری کرده و آن را فقط به اقوام و آشناهایشان که ارزش این پسته‌ها را می‌دانند؛ یا به قولی پسته‌خور هستند می‌فروشند. خانم فرهمند در ادامه به این نکته اشاره می‌کند که اگر همان پنج ماه قبل جلوی صادرات پسته را می‌گرفتند، الان در بازار با این افزایش قیمت روبه‌رو نبودیم.» آقای میرزایی از دیگر خریداران آجیل می‌گوید: «دیشب پیامک عید بدون آجیل را دریافت کرده‌ام؛ اما تصمیم خاصی در این مورد نگرفته‌ام. درست است که آجیل‌ گران شده است؛ اما می‌شود آن را به مقدار کمتری تهیه کرد.» علی که یکی از فروشندگان آجیل تواضع در میدان ولی‌عصر است، در پاسخ به سوالم راجع به اینکه آیا این جریان اعتراضی برای نخریدن آجیل شب عید تاثیری در پایین آوردن قیمت آجیل دارد می‌گوید: «نمی‌شود قیمت‌ها را پایین آورد چون ما از چند ماه پیش اقدام به خرید این محصولات برای شب عید کرده‌ایم و قیمت تمام‌شده آجیل به همراه هزینه انبارداری آن برای ما آن‌قدر ‌گران تمام شده که حتی حاضریم آجیل‌ها را نفروشیم اما قیمت‌ها را پایین نیاوریم.»
اما آیا واقعا این جریان اعتراضی برای نخریدن آجیل شیوه موفقی برای مبارزه با گرانفروشی است؟ در حالی که قشر دانشجو تمایل زیادی به همراه شدن با این حرکت دارد اما چون بیشترشان به همراه خانواده خود زندگی می‌کنند قادر به قانع کردن خانواده برای همراهی با این حرکت نیستند و دلیل بیشترخانواده‌ها حفظ سنت‌های گذشته در عید است.
نه برنامه‌ریزی دولت و نه نرخ مصوب ارایه شده برای خشکبار در کنترل و جلوگیری از افزایش قیمت‌ها تاثیری در بازار داشته است و با شکست برنامه‌های مبارزه با افزایش قیمت‌ها، این بازار است که دستخوش تغییرات و نوسان در تقاضا از سوی مردم شده است.