تمیز هستید یا وسواسی؟

 دكتر خدایی می‌گوید: وسواس، استرس زیادی هم به فرد و هم دیگران می‌دهد و باعث كلافگی می‌شود. افراد وسواسی پیوسته رفتاری را به اجبار تكرار می‌كنند و در پایان هم معمولا از عملكرد خود رضایت ندارند درصورتی كه فردی كه فقط به نظافت در حدی كه شلختگی و بی‌نظمی وجود نداشته باشد، اهمیت می‌دهد، هم خودش از عملكردش رضایت خواهد داشت و هم دیگران.معمولا خود فردی كه كم‌كم رفتارش از حالت عادی خارج و وسواسی می‌شود، متوجه عادی نبودن رفتارش است، زیرا بیش از همه عذاب می‌كشد و بیشترین استرس به خودش وارد می‌شود و هیچ‌وقت از عملكرد خود راضی نیست.دكتر خدایی توضیح می‌دهد: برای این افراد، گاهی فقط نظافت یك چیز یا مكان مهم می‌شود مثلا لباس‌ها را خیلی می‌شویند، ولی خانه‌شان چندان تمیز نیست در حالی كه اگر كسی متعادل باشد، همه چیز و همه جای خانه‌اش نظم و انضباط خواهد داشت و خودش از عملكردش راضی است.این روانپزشك ادامه می‌دهد: افراد وسواس معمولا تمیزكردن دیگران را قبول ندارند و فقط اگر خودشان این كار را انجام دهند تا حدی دلشان راضی می‌شود، ولی افراد عادی از كمك دیگران استقبال هم می‌كنند.به گفته دكتر خدایی، وسواس هم ریشه‌های وراثتی و هم یادگیری دارد. اگر در خانواده كسی سابقه وسواس وجود داشته باشد، احتمال اینكه به این اختلال دچار شود، زیاد است ولی یادگیری هم می‌تواند باعث بروز این مشكل شود. مثلا وقتی از دوران كودكی، بچه‌ای وادار به رعایت انضباط و تمیزی بیش از حد می‌شود، در بزرگسالی این خصیصه در او می‌ماند و حتی امكان دارد شدیدتر هم شود.اولین راه مبارزه این است كه اطرافیان به محض اینكه رفتارهای وسواسی را در كسی مشاهده می‌كنند، درصدد ترك دادن این رفتارها برآیند.به گفته این استاد دانشگاه، باید این فرهنگ كه كسانی كه وسواس دارند، منظم و نظیف می‌دانیم، از بین برود و بدانیم این اشخاص دچار بیماری هستند.وی توصیه می‌كند: اطرافیانفرد وسواسی نباید برای اینكه او آرام شود، هر چه می‌خواهد انجام دهند و خود را مكلف به اجرای فرامین او بدانند مثلا اگر از اعضای خانواده می‌خواهد دائم دست‌ها و پاهایشان را بشویند، به محض اینكه احساس كردند این خواسته از حد اهمیت به نظافت معمولی خارج است، به حرف او گوش ندهند تا وسواس آرام‌آرام از بین برود.دكتر خدایی تاكید می‌كند: البته ممكن است اهمیت ندادن به خواسته فرد وسواسی او را عصبی كند؛ بنابراین باید تدریجی و با تذكر انجام شود؛ ولی اگر این روش را پیاده نكنیم، شخص مبتلا به وسواس شرطی و مشكل روزبه‌روز شدیدتر می‌شود.دكتر خدایی با بیان این‌كه اگر به همه حرف‌‌ها و خواسته‌های كسی كه دچار وسواس‌شده ‌توجه نشود، وسواس كمرنگ‌تر خواهد شد به نكته مهمی اشاره می‌كند: مخصوصا وقتی وسواس‌ رنگ مذهبی می‌گیرد باید مراقب بود در دام تقدس‌دادن بیمار به رفتار وسواسی‌اش نیفتیم و تحت‌تاثیر قرار نگیریم مثلا وقتی در پاكی و نجسی بیش ‌از حد وسواس به خرج می‌دهد، تذكر دهیم كه این رفتار مذهبی نیست.این روانپزشك در مورد درمان این بیماران می‌گوید: برای این بیماران كمك گرفتن از روانپزشك یا روان‌شناس ضروری است تا درمان‌های دارویی و شناختی ـ رفتاری برایشان انجام شود.دكتر خدایی معتقد است: فرد وسواسی باید به خودش كمك كند، در هر چیزی كه اعتدال رعایت نشود، مشكل‌زاست؛ بنابراین نه باید زیاده‌روی كرد و نه كم گذاشت. وقتی همه اذعان می‌كنند خانه مرتب یا شیء تمیز است، باید آن را بپذیریم تا در دام وسواس نیفتیم و افكار مزاحم را از خود دور كنیم تا مشغله فكری و خستگی بیش‌ از حد و بیماری‌های جسمی و روانی سراغمان نیاید. اگر حس كردید مدام یك كار را تكرار می‌كنید، مراقب باشید و دست از این عمل بردارید.به گفته او، بهترین كار كنترل افكار است به این ترتیب كه افكار مخرب را كم‌كم نادیده بگیریم. مثلا اگر فكر می‌كنیم باید لباسی را چهار بار بشوییم تا تمیز شود، هر بار یك بار از تعداد دفعات شستن كم كنیم تا به یك بار برسد. می‌توان فكر كرد ناظری بر كار ما نظارت می‌كند و خود را متعهد به انجام ندادن رفتار تكراری كرد. از سوی دیگر، فضای كار باید شاد باشد تا خستگی دیرتر سراغتان بیاید. كار با موسیقی و واداركردن خود به قبول‌داشتن كار دیگران و كمك‌گرفتن از آنها، انجام خانه‌تكانی و تمیزكردن خانه را آسان‌تر می‌كند و تمرینی است برای مبارزه با وسوسه وسواس.

آرمان