در روزهای قبل و بعد از مذاکرات اخیر هستهای در ژنو، مقامات آمریکایی بر این ادعای خود مصر هستند که معاهده انپیتی و یا توافق به دست آمده در ژنو نمیتواند مبنای ادعای ایران برای حق غنیسازی باشد. این در حالی است که اسناد تاریخی نشان میدهد نه تنها غنیسازی، بلکه حتی بازفرآوری در ایران نیز توسط آمریکاییها به رسمیت شناخته شده است.
به گزارش آخرین نیوز به نقل از تابناک، محمد سهیمی استاد ایرانی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی معتقد است که دولت فورد در سالهای 1975 و 1976 حق ایران برای غنیسازی، بازفرآوری و فناوریهای وابسته را به رسمیت شناخته است.
دولت اوباما در هفتههای اخیر مدعی شده است که تفسیر موجود از ماده چهارم معاهده انپیتی مبنی بر این که کشورها حق غنیسازی دارند را قبول ندارد و از سوی دیگر، ایران در توافق خود با 5+1 اعلام کرده است که برنامهای برای بازفرآوری ندارد و تاسیساتی برای این کار هم نخواهد ساخت.
این در حالی است که اسناد مذاکرات اتمی ایران و آمریکا در سالهای 1975 و 1976 نشان میدهد که ایالات متحده نه تنها وجود برنامه غنیسازی ایران را به شکل گسترده پذیرفته است بلکه در جهت رقابت با فرانسه برای کسب بازار ایران، حاضر شده است که بازفرآوری را نیز بپذیرد.
در 14 مارس 1975، و در یادداشت شماره 219 مطالعات امنیت ملی که به وسیله برنت اسکوکرافت معاون وقت مشاور امنیت ملی آمریکا امضا شده است، جرالد فورد رئیس جمهور آمریکا دستور زیر را صادر کرده است:
"بررسی موضوعات مرتبط برای رسیدن به توافقی قابل قبول با دولت ایران که تجارت هستهای بین دو کشور و به طور خاص، فروش راکتورها و مواد هستهای توسط آمریکا به ایران، سرمایهگذاری ایران در تاسیسات غنیسازی آمریکا و سایر مبادلات مناسب هستهای در آینده را ممکن خواهد کرد"
فورد بعدا به مذاکرهکنندگان آمریکایی دستور میدهد که به ایران، تاسیسات غنیسازی و بازفرآوری را پیشنهاد کنند. به طور مشخص در یادداشت تصمیمات امنیت ملی شماره 292 به تاریخ 22 آوریل 1975 اظهار میشود که ایالات متحده باید «اجازه دهد که مواد آمریکایی در ایران به سوخت تبدیل شود تا در راکتورهای این کشور مورد استفاده قرار گیرد و در اختیار کشورهای ثالثی قرار بگیرد که ما با آنها موافقتنامه داریم».
به علاوه آمریکا پیشنهاد کرده است که به ایران اجازه دهد 2.75 میلیارد دلار در تاسیسات غنیسازی آن سرمایهگذاری کند. این موضوع در یادداشت 292 مورد اشاره قرار گرفته است: ایالات متحده باید« موافقت کند که سقف میزان سوخت را در مقداری که بازتابی از تعداد تقریبی راکتورهای طرح شده برای خرید از صادرکنندگان آمریکایی است تعیین کند. ... »
همین یادداشت به این موضوع نیز اشاره میکند که ایالات متحده آماده است بپذیرد تاسیسات بازفرآوری چندملیتی واقع در ایران، سوخت هستهای دریافتی از ایالات متحده و مصرفی در ایران را بازفرآوری هم کند.
یادداشت تصمیمات امنیت ملی شماره 324 به تاریخ 20 آوریل 1976 نیز پا را فراتر میگذارد و سیاست آمریکا را این میداند که به دنبال تعهد ایران به این مساله باشد که در مورد چندملیتی یا ملی بودن تاسیسات احتمالی بازفرآوری خود با آمریکا مشورت کند. علاوه بر این بنا میشود که آمریکا برآورد هزینه حالتهای گوناگون تاسیسات بازفرآوری را به ایران پیشنهاد کند.
حال سوال این است که چگونه، ایالات متحده چیزی را که چهل سال پیش و در اسناد رسمی خود آماده بوده است در اختیار حکومت شاه قرار دهد، اکنون حق ایران نمیداند؟