دكتر نصرتالله تاجيك سفير سابق ايران در اردن در گفتگو با «روزان» به بررسي تاثير انتخابات آمريكا بر انتخابات ايران در سال 96 پرداخته است.
مشروح اين گفتگو در ذيل ميآيد:
نتيجه انتخابات آمريكا برخلاف بسياري از نظرسنجيها به نفع دونالد ترامپ رقم خورد. نتيجهاي كه در داخل ايران هم واكنشهاي متفاوتي به دنبال داشت. در اين ميان برخي از اين نتيجه احساس رضايت كردند و حتي در تحليلها اينطور مطرح شد كه بخشي از اصولگرايان موافق اين نتيجه هستند،علت اين خوشحالي يا رضايت چيست؟
بهتر است اين سئوال را خود آقايان پاسخ بدهند كه احساس خوشحالي ميكنند . از نظر من به عنوان كسي كه سياست خارجي را رصد ميكند اگرچه ترامپ به عنوان نامزد رياست جمهوري با ترامپ رياست جمهوري ممكن است خيلي فرق كند اما در عين حال ايشان يك آدم غيرقابل پيشبيني است. باتوجه به اينكه ترامپ خيلي علاقهمند به تداوم رابطه معقول با ايران نيست، بنابراين بعيد ميدانم دليلي براي خوشحالي در داخل كشورما وجود داشته باشد. ما در سه سال گذشته تمام سرمايهگذاري مادي و معنوي خودمان را روي اين مسئله گذاشتهايم كه آمريكا را بيضرر كنيم و زهر روابط ايران و آمريكا را بگيريم تا بتوانيم در صحنه روابط بينالملل به نفع سياست خارجي خودمان بهرهبرداري كنيم.
به هرحال بنده این فرض را که ترامپ عمل نامعقولي انجام دهد و قائل به اين نباشد كه برجام ادامه پيدا كند بعيد ميدانم. من معتقدم او مقداري معقول برخورد خواهد كرد و به تعهدات آمريكا توجه خواهد كرد. ضمن اينكه برجام يك تعهد بينالمللي است و كشورهاي ديگر هم آن را امضا و تاييد كردهاند رابطهاي كه ما توانستهايم بعد از جريان برجام با قدرتهاي ديگر دنيا پايهگذاري كنيم مثل اتحاديه اروپا، روس و چين، اينها شرايطي به وجود آوردند كه آمريكا چه ترامپ باشد يا هركس ديگر خيلي نقش تعيينكنندهاي در بههمزدن اين روند نميتواند داشته باشد و به فرض اينكه بخواهد اين توافق را به هم بزند ايجاد اجماع جهاني مثل آنچه كه قبل از سال 92در دولت مهرورز محافظهكاران نهم و دهم داشتيم برنميگردد؛ با اين تفاسير، نميدانم اين انتخاب چه جاي خوشحالي دارد.
موقعي ترامپ روي گسلهايي درداخل جامعه آمريكا دست گذاشته است كه ما ميبينيم اين گسلها وجود دارد و از آن ديد است و يك موقع از اين ديد است كه روابط ايران و آمريكا را در همين ميزان اعتمادي كه الان در پي برجام وجود دارد به هم ميزند كه من بعيد ميدانم اين در جهت منافع ملي ما باشد، بنابراين بايد علت خوشحالي را از اين افراد پرسيد. البته در مواردي شايد آمدن كلينتون به نفع ما بود و در برخي جاهها ممكن است آمدن ترامپ به نفع ما باشد ترامپ از جهتي در سياستهاي خاورميانه كه ميخواهد زياد دخيل باشد و احتمالا با روسها به تفاهمي ميرسد و مقداري بار از دوش ما برداشته ميشود و شايد هم مسائل خاورميانه و سوريه حل شود خوب است اما از آن جهت كه بخواهد در پي اجراي آن نظرات و شعارهايي كه در دوران نامزدياش داده باشد ممكن است خيلي قابل محاسبه نباشد و مقداري منطقه را به سمت تشنج بيشتر هدايت كند كه من مقداري بعيد ميدانم كه بوروكراسي حاكم بر روابط بينالملل و سياست خارجي و احتمالا پختگي كه ايشان در شروع كارش آرام آرام ايجاد ميشود چون سابقه كار دولتي و اجرايي و سياسي نداشته است لذا به نظر ميرسد ممكن است اين پختگي شرايطي را به وجود آورد كه از شعارهاي غيرمعقولش حداقل در سياست خارجي دست بردارد. به هرحال مهم اين است كه ما خوشبختانه در پي برجام روندي را با دنيا آغاز كرديم؛ لذا بعيد ميدانم حتي اگر آنطور كه گفته برجام را پاره كند، ما خيلي متضرر شويم.
شما معتقديد ترامپ تهديد جدي براي برجام نيست؟
من احساس ميكنم ترامپ بعد از رئيسجمهوري با قبل از رئيسجمهوري مقداري متفاوت است. در صورتي كه اين فرضيه درست باشد يعني ايشان از پوپوليسم به سمت واقع گرايي حركت كند من معتقدم از جهت رئيسجمهور آمريكا آن شعارها را دنبال نميكند به فرض اينكه بخواهد برجام را لق كند و معطل نگه دارد چون نميتواند آن را لغو كند اما به دليل ارتباطاتي كه ما ساختيم و پايههايي كه بنا گذاشتيم و قدرت منطقهاي ما و ابزاري كه در در مقوله انرژي هستهاي، مقولات سياسي منطقه و خاورميانه ما ضرر زيادي از اقدام ايشان نخواهيم كرد پس نبايد ترس داشته باشيم .
اینکه همه خيلي اصرار دارند كه ترامپ بايد برجام را اجرا كند بيش از حد است. به عبارت ديگر ما نيازي نداريم ازاين موضوع بترسيم چراكه به طور حتم اجماعي كه عليه ايران در سال 92 بود ديگر بازنخواهد گشت به اين دليل كه ايران حسن نيت نشان داده و به تعهداتش عمل كرده است. بنابراين ما از اين قسمت زياد آسيب پذير نيستيم. اما از آن طرف احتمالا به خاطر توجهي كه ايشان ميخواهد به داخل آمريكا كند و نميخواهد سرمايهگذاري و نيروي انساني براي جنگ خاورميانه و سوريه... بفرستد من احساس ميكنم ممكن است زمينهاي باشد براي حل شدن تنشهاي منطقهاي.
قبول داريد برجام محصول تصميم نظام سياسي آمريكا بوده است نه شخص اوباما؟
بله. البته در دو مقطع هم ترامپ اين تحليل ما را قبول ندارد و هم در سند شش صفحهاي كه بيانيه انتخاباتي حزب محافظهكار است تاكيد براين دارد كه اين حزب علاقهمند به ادامه اجراي برجام نيست اما به دو دليل اين اشتباه است. اول اينكه دولت آمريكا اين برجام را امضا كرده نه حزب دموكرات و دوم اينكه اين سند را علاوه بر دولت آمريكا شش دولت ديگر هم امضا كردهاند لذا از جهت حقوق بينالملل و سياسي بعيد است حزب ديگري كه حاكم شود نخواهد تعهدات دولت آمريكا را ادامه دهد البته ممكن است دولت جديد برجام را معطل كند و ايذا و اذيت كند اين هم به دليل رفتار ما و اهرمهايي كه در اختيار داريم اصلا نگران كننده نيست.
برخي معتقدند چون رياست جمهوري در آمريكا ميان دموكراتها و جمهوريخواهان گردشي است و اين كشور سياست تزاحمي و تهاجمي نسبت به ايران دارد و درحال حاضر هم يك جمهوريخواه رئيسجمهور آمريكا شده كسي بايد در راس دولت ايران قرار بگيرد كه مثل آقاي روحاني سياست اعتدالي نداشته باشد و يا به عبارت ديگر به مصلحت است براي مقابله با سياستهاي تزاحمي يا تهاجمي آمريكا دكتر روحاني يك دورهاي شود نظر شما درباره اين نگاه چيست؟
اين تحليل به يك دليل پايهاي ندارد؛ چراكه سياست خارجي خصوصا در ايران برآيند تصميم و اراده نظام و حكومت است و دولتها فقط مجري هستند. لذا اگر نظام به آقاي روحاني دستور بدهد ميتواند در سياست خارجي يا روابط بينالملل چهره تندي داشته باشد .دولت نيات نظام و حكومت را پيگيري ميكند بنابراين ممكن است اگر سياست نظام اين باشد كه با آمريكا رودرو شويم، وزير خارجه تندرو در راس وزارتخارجه قرار ميدهد ،اين مشكل نيست. در دپيلماسي اينطور عمل نميشود، ضمن اينكه برجام حاصل مماشات نبوده است.
برجام حاصل اراده نظام براي ايجاد فضاي تنفسي براي كشور بوده است. اين فضاي تنفسي يك قسمتش سياست خارجي است. براي اين ما به دنبال برجام رفتيم كه مشكلات مملكت را كم كنيم و روابط خارجي را بهبود ببخشيم تا وقتي نفت ميفروشيم بتوانيم پولش را به داخل ايران بياوريم؛ لذا آن چيزي كه محافظهكاران مطرح ميكنند كه برجام دستاورد نداشته است به نظر بنده اينطور نيست؛ چراكه اگر روند قبل از سال 92 ادامه پيدا ميكرد الان وضعيت اقتصادي خيلي بدتري داشتيم.
آقاي روحاني چه رويكردي بايد اتخاذ كند تا معطل كردن برجام، پيروزي او را در انتخابات 96 تهديد نكند؟
به نظر من آقاي روحاني بايد محاسباتش را دقيقتر كند. رويكرد داخلي ايشان مقداري ضعيف است. آقاي روحاني در سياست خارجي نسبتا خوب عمل كرده است و60 تا 70 درصد اين حوزه را خوب پوشش داده است. 30 درصد ديگر هم بحثهاي منطقهاي است كه به نتيجه مطلوب برجام گره ميخورد؛ چراكه ما هرمقدار كه روابطمان را با غرب روغنكاري ميكنيم مشكلات منطقهاي ما بيشتر ميشود. به هرحال آن قسمتي كه پاشنه آشيل دولت محسوب ميشود و ميتواند آراي ايشان را تحت تاثير قرار دهد، سياست داخلي است و در مركز آن بحث اقتصاد است كه ايشان بايد وضعيت معيشت مردم را با تئوريهاي منسجم و تيم منسجم بتواند بهبود ببخشد و سروسامان دهد.
آقاي روحاني ديروز تاكيد داشتند كه انتخابات آمريكا تاثيري در سياستهاي ايران ندارد؛ شما با اين نظر موافقيد؟
در دنياي كنوني كه همه چيز تحت تاثير همديگر است ما نميتوانيم چنين چيزي بگوييم اگر كلينتون ميآمد باتوجه به سياستهاي اجرايي كه داشت مشخص بود بايد در برخي جاها با ايشان تعامل ميكرديم. آمريكا از نظر سياسي و اقتصادي يك قدرت جهاني است بنابراين ما نميتوانيم بگوييم هركس درآنجا بيايد براي ما تاثيري نداريم. هرگونه تصميمگيري اين كشورمي تواند اقتصاد دنيا را برهم بزند. همانطور كه در سال 2008بحران آهن يا صنايع فلزي يا خودرو در آمريكا ايجاد شد اقتصاد تمام دنيا را متزلزل كرد و برهم زد .
آمريكا الان هم به دليل اينكه بيشتر معاملات دنيا با دلار انجام ميشود، به دليل منافع سياسي و اقتصادي كه اين كشور براي خودش تعريف كرده روي ما اثر ميگذارد. اگر امروز كلينتون ميآمد چون به دنبال منطقه پرواز ممنوع در سوريه بود يك فشاري به سياست خارجي ومنطقه خاورميانهاي ما ميگذاشت اما ترامپ ميگويد من از طريق روسها مسئله سوريه را حل ميكنم و قائل به ماندن اسد در سوريه هستم. اين سياست يك جور ديگر براي ما برد دارد. به هرحال من معتقدم هرگونه سياستي كه در آمريكا اتخاذ شود به دليل سياسي، اقتصادي و مسائل قدرت و توازن قوا ميتواند در سياست همه كشورها موثر باشد. ضمن اينكه ايران هم كشور مهمي در منطقه خاورميانه است؛ لذا هم سياستهاي ما ميتواند بر آمريكا تاثيرگذار باشد و هم بالعكس
بوی کباب؛ تاثير انتخابات آمريكا بر انتخابات ايران!
خوشحالی آندسته از محافظه کاران غیرتمند وطنی که مسابقه فروش عزت ایران و ایرانی را گذاشته اند از این است که امید به جور شدن سور و سات گذشته در آنها زنده شده است و بوی کباب به مشامشان خورده! بابا جان خر داغ میکنند خیلی به زمین و زمان نزنید! آن تحریمهائی که ملت را فلج کرده بود دیگر باز نمیگردد بروید سراغ کاسبی دیگر! نه ترامپ برجام را لغو میکند و نه اگر لق کرد ما ضرر میکنیم. خوشبختانه هم حنای ایران هراسی رنگ باخته است و هم ما به اندازه کافی اهرم در دست داریم و هم تجربه اندوزی کرده ایم که چگونه با نظام بین المللی کنار بیائیم و قطعنامه ها را کاغذ پاره نخوانیم! برجام تنها ساختار محکم و موجود بین المللی است و کسی جرات پاره کردن آن را ندارد اما ما باید تصمیم بگیریم امریکا را از سیاست داخلی، خارج و به سیاست خارجی بیاوریم و ترامپ را به حال خود رها کنیم، تازه اول مشکلاتش است! شب دراز و قلندر بیدار!