فشارخون، شايع‌ترين بيماري مزمن در جوامع صنعتي

 بيش از يک ميليارد نفر در سراسر جهان مبتلا به فشار خون نيازمند در‌مان هستند. فشار خون عامل شماره يک مرگ در جهان است بطوري که نزديک به 7 ميليون نفر سالانه در اثر فشار خون کنترل نشده مي‌ميرند. فشار خون شايعترين بيماري مزمن در جوامع صنعتي است‌؛ همچنين پرفشاري خون مهمترين علت مراجعه بيماران به کلينيک‌هاست و تنها بيماري است که بيشترين تجويز دارو را در ميان نسخه پزشکان به خود اختصاص مي‌دهد. فشار خون مهمترين عامل بيماري قلبي و سکته مغزي است که به ترتيب اولين و سومين علت مرگ را بخصوص در کشورهاي پيشرفته شامل مي‌شوند. پرفشاري خون همچنين مهمترين علت نارسايي قلبي است. در همان حال، فشار خون در اکثر بيماران قابل درمان و پيشگيري است. علي‌رغم اين آمارهاي تکان دهنده، اهميت فشار خون همچنان به فراموشي سپرده مي‌شود و اکثريت بيماران فشار خوني تحت نظر يک متخصص قلب و عروق نيستند بطوريکه حتي در متمدن ترين جوامع، تنها يک‌سوم اين بيماران، فشار خون کنترل شده دارند. با افزايش سن، فشار خون افزايش پيدا مي‌کند؛ در جوامع صنعتي50 درصد افراد 69 – 60 ساله و 75 درصد افراد بالاتر از 75 سال، فشار خون دارند. البته استثنائاتي نيز وجود دارد، مثلاً، معدودي از جمعيتهاي بدوي که هنوز پا به عرصه تمدن نگذاشته اند، فشار خون با افزايش سن، افزايش نمي‌يابد که اين خود نشان مي‌دهد که عوامل محيطي، فاکتوري قوي در ايجاد فشار خون و افزايش شيوع آن با بالا رفتن سن هستند. مطالعات نشان داده‌اند که مرگ ناشي از بيماري‌هاي قلبي يا عروقي بصورت خطي و پيشرونده افزايش مي‌يابد. وقتي که فشار خون از مرز 115/75 فراتر مي‌رود بطوري‌که به ازاي هر 20 ميلي متر جيوه افزايش در فشار سيتولي (فشار ماکزيمم) يا 10 ميلي‌متر جيوه افزايش در فشار دياستولي (فشار مينيمم)، مرگ و مير دو برابر مي‌شود. علي‌رغم پيشرفت‌هاي گسترده در افزايش دانش ما نسبت به مکانيسم‌هاي ايجاد فشار خون و توليد داروهاي بسيار در اين زمينه، دوسوم افراد مبتلا به اين بيماري در سراسر جهان، فشار خون کنترل شده ندارند و فشار خون همچنان مهمترين فاکتور خطر براي بيماري‌هاي قلبي – عروقي است. اگرچه مشخص نيست دقيقاً از چه فشاري به بعد، بيماري‌هاي قلبي شروع به افزايش مي‌کنند، اما بصورت قراردادي تعريفي از فشار خون ارائه شده است که مي‌تواند در تصميم‌گيري براي درمان مفيد باشد. براساس اين تعريف‌؛ فشار خون طبيعي، فشار زير120/80 در نظر گرفته مي‌شود و پرفشاري خون به فشارهاي بالاتر از 140/90اطلاق مي‌شود. در صورتي که فردي فشار (120-139)/(80-89) داشته باشد، احتمال دارد در آينده‌اي نزديک به فشار خون مبتلا شود.

عوامل تشديد کننده فشار خون‌:

1- استرس: استرس بخصوص بصورت مزمن مي‌تواند باعث ايجاد فشار خون شود. شاهدي بر اين مدعي، مطالعاتي است که نشان دهند? افزايش شيوع فشار خون در ميان مشاغل پر استرس چون کارکنان برجهاي مراقبت فرودگاه‌ها يا زندگي در شرايط بد اقتصادي يا اجتماعي است.

2- چاقي: شيوع چاقي بصورت چشمگيري در طي 3-2 ده? اخير افزايش يافته است بطوريکه به بزرگترين معضل سلامتي اجتماعي در کشورهاي صنعتي بدل شده است. برآورد مي‌شود بيش از يک ميليارد نفر در جهان، چاق باشند يا از اضافه وزن رنج ببرند. مطالعات نشان مي‌دهد که چاقي (بخصوص چاقي شکمي) يکي از عوامل عمد? ايجاد فشار خون است و اضافه وزن شايد بهترين پيشگويي کنند? فشار خون باشد بطوريکه يک رابطه خطي بين افزايش وزن و افزايش شيوع پرفشاري خون وجود دارد. تقريباً 78 درصد مردان و 65 درصد زنان مبتلا به فشار خون، اضافه وزن دارند. از طرفي مطالعات ثابت کرده اند که کاهش وزن در درمان يا پيشگيري از فشار خون مؤثر است بطوريکه کاهش وزني درحد 5 کيلو مي‌تواند فشار را تا 10 ميلي‌متر جيوه پائين بياورد. مصرف نمک اثر قابل توجهي در بيماران فشار خوني دارد بطوريکه حذف نمک اضافه مي‌تواند باعث افت 10-5 ميلي‌متر جيوه در فشار خون افراد مبتلا به پرفشاري خون شود و حتي از بروز اين بيماري در افراد مستعد جلوگيري کند.

3- سيگار: مصرف سيگار با تحريک سيستم سمپاتيک باعث سفتي عروق و فشار خون مي‌شود.

4- علل ثانويه: نادر هستند و 5 درصد کل موارد فشار خون را شامل مي‌شوند که مهمترين علت آن بيماري‌هاي کليوي و سپس اختلالات هورموني است. اختلالات خواب به صورت قطع تنفسي هنگام خواب (آپنه) نيز از علل مهم فشار خون بخصوص در افراد مسن است در صورتيکه فشار خون خيلي بالا شد (بالاتر از 110/180) يا علي رغم مصرف بيش از 3 دارو پائين نيايد بايد به علل ثانويه پرفشاري خون شک کرد.

درمان:

1- تغيير روش زندگي: ترک عادت‌هاي بدرفتاري و غذايي و جايگزين آنها با روشهاي درست و سالم مي‌تواند نقش بزرگي در پيشگيري و درمان پرفشاري خون داشته باشد. از جمله اين روش‌ها، ترک سيگار، کاهش وزن و افزايش فعاليت بدني از بقيه موارد مهمترند. بهترين نوع ورزش که مي‌تواند سلامت قلب و عروق را تضمين کند 30 دقيقه پياده‌روي تند يا 20 دقيقه دويدن سريع در اغلب روزهاي هفته (حداقل 5 روز در هفته) است. محدوديت نمک در وعده‌هاي غذايي از نکات مهم تغذيه اي است. آسانترين راه براي رسيدن به اين هدف، جايگزين کردن غذاهاي طبيعي با غذاهاي مصنوعي (بخصوص فست فود و کنسروجات) است. استفاده بيشتر از ميوه و سبزيجات که منبع غني از پتاسيم هستند، علاوه بر کنترل فشار خون، مي‌تواند از بروز سکته‌هاي مغزي نيز جلوگيري کند.

2- درمان دارويي: اگر روش‌هاي فوق نتواند در کنترل فشار خون مؤثر باشد، دارو درماني به بيماران توصيه مي‌شود. مطالعات بخوبي نشان داده اند که درمان فشار خون مي‌تواند باعث کاهش خطر سکته مغزي، سکته قلبي و نارسايي قلبي بترتيب به ميزان 40-35 درصد، 25-20 درصد و50 درصد شود. اين موضوع آنقدر اهميت دارد که گفته مي‌شود با کاهش فشار خون به ميزان 12 ميلي متر جيوه، از مرگ يک نفر از هر 11 بيمار مبتلا به پرفشاري خون در عرض 10 سال آينده جلوگيري مي‌شود. درمان و کنترل دقيق فشار خون نيازمند پيگيري و حساسيت طولاني مدت بيماران نسبت به درمان خود و مراجعات منظم آنها به کلينيک‌هاي قلب و عروق از يک طرف و تعهد و مسووليت پزشکان در آگاه ساختن بيماران به خطرات پرفشاري خون و تنظيم دقيق داروها و نيز تجويز داروهاي در دسترس است.

مردمسالاری