در واقع آنچه ما به عنوان اعتیاد می‌شناسیم نوعی وابستگی روانی و جسمانی است که نسبت به هر نوع ماده‌ای در فرد ایجاد می‌شود.
به گزارش فارس ، البته این مواد می‌توانند از مواد اعتیاد آور شناخته شده مانند تریاک، هروئین تا شیشه بوده و یا مواد معمول مانند بنزین ، سوخت فندک را شامل شوند.
در این بین بعضی از داروها مانند انواع مسکن‌ها، خواب‌آورها(دیازپام، فنوباربیتال،...)،ضد دردها(استامینوفن کدئین، ...) نیز ممکن است با ایجاد وابستگی روانی در بیمار موجب افزایش مصرف شوند و اعتیاد ایجاد کنند.
فرد با دریافت مواد اعتیادآور سرخوش و راضی می‌شود و در واقع برای لحظاتی تمام آلام جسمی و فشارهای روانی خود را به فراموشی می‌سپارد و با عدم مصرف دارو دچار خماری و اختلال شدید جسمانی و روانی می‌شود.
چگونگی تاثیر یک ماده بر فرد، تابع خواص ذاتی ماده مصرفی و تعامل آن با فرد و موقعیت فرد مصرف کننده است. برخی از این مواد مانند تریاک و مشتقات آن وابستگی شدید ایجاد می‌کنند و برخی دیگر با وجود تاثیری که بر روان و ذهن فرد می‌گذارند اعتیاد دهنده به شمار نمی‌آیند .
علائم اعتیاد یا وابستگی روانی و جسمانی
در واقع اعتیاد یا همان وابستگی روانی ـ جسمانی زمانی در فرد ایجاد شده که حداقل سه تا از پنج علامت زیر دیده شود:
تحمل: افزایش تدریجی مقدار ماده مصرفی لازم، برای دستیابی به علائم مصرف آن ماده.
پیدایش علائم ترک: ظهور علائم جسمی و روانی در فرد درصورت عدم مصرف یا کاهش مقدار مصرف.
تمایل دائم و تلاش‌های ناموفق برای کاهش یا قطع مصرف ماده.
مختل شدن فعالیت‌های اجتماعی، شغلی و تفریحی.
تداوم مصرف ماده با وجود آگاهی از عوارض آن.
عوامل موثر در ایجاد اعتیاد یا وابستگی به مواد
می‌توان مجموعه‌ای از متغیرها و عوامل پیچیده و تنیده در یکدیگر که بصورت متعامل باعث گرایش فرد به سوء مصرف و نهایتا" وابستگی به یک ماده خاص می‌شوند را نام برد که بحث و بررسی در خصوص یک یک این عوامل در این مرقوم امکان پذیر نیست.
اما می‌توان بطور خلاصه آنها را در سه دسته زیر طبقه‌بندی کرد:
1- عوامل فردی مثل کمبود اعتماد بنفس، داشتن زمینه ارثی، ناراحتی روانی، مورد خشونت قرار گرفتن، درد یا بیماری جسمی، وضعیت بد تحصیلی، نظر مثبت به مواد
در زمینه نظر مثبت نسبت به مواد می‌توان به این نظرات اشاره کرد: مصرف مواد را نشانه بزرگی دانستن، توانائی مصرف مواد بدون وابسته شدن به آن،رفع دردهای جسمی و روانی با مواد، کسب آرامش روانی با استفاده از مصرف مواد
2- عوامل مربوط به خانواده: در این گروه از عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: مصرف مواد توسط یکی از اعضای خانواده،رها کردن فرزند به حال خود، تشنج و درگیری در خانواده
3- عوامل محیطی: در این گروه نیز می‌توان به عواملی چون طرد شدن از طرف دوستان و معلمان، مهاجرت، دسترسی آسان به مواد و فشارهای ناشی از محیط مانند زلزله و خشکسالی اشاره کرد.