فهرست بها ابزاری کارآمد در برآورد و کنترل هزینههای پروژههای عمرانی است. این فهرست که به طور سالانه توسط سازمان برنامه و بودجه کشور منتشر میشود، شامل قیمتهای واحد تقریبی برای اقلام مختلف کار و مصالح مورد استفاده در پروژههای عمرانی است. در این مقاله از پورتال جامع مهندسین ایران به آشنایی با انواع فهرست بها و کاربردهای آن در پروژههای عمرانی می پردازیم.
انواع فهرست بها
فهرست بها بر اساس نوع پروژه به دستههای مختلفی تقسیم میشود که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فهرست بهای رشتههای ابنیه: این فهرست شامل قیمتهای واحد برای عملیات ساختمانی مانند خاکبرداری، بتنریزی، نازککاری و ... است.
- فهرست بهای رشتههای تاسیسات مکانیکی: این فهرست شامل قیمتهای واحد برای تجهیزات و سیستمهای تاسیسات مکانیکی مانند لوله کشی، تهویه مطبوع، گرمایش و ... است.
- فهرست بهای رشتههای تاسیسات برقی: این فهرست شامل قیمتهای واحد برای تجهیزات و سیستمهای تاسیسات برقی مانند سیمکشی، روشنایی، تابلو برق و ... است.
- فهرست بهای رشتههای راه و باند فرودگاه: این فهرست شامل قیمتهای واحد برای عملیات مربوط به ساخت و نگهداری راهها و باند فرودگاهها مانند آسفالتریزی، جدولکشی، ایجاد پل و ... است.
- فهرست بهای رشتههای آب و منابع طبیعی: این فهرست شامل قیمتهای واحد برای عملیات مربوط به احداث سد، شبکههای آبیاری و زهکشی، تصفیهخانه فاضلاب و ... است.
کاربردهای فهرست بها
فهرست بها کاربردهای مختلفی در پروژههای عمرانی دارد که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- برآورد اولیه هزینه پروژه: فهرست بها به عنوان مرجعی برای برآورد اولیه هزینههای پروژه در مراحل اولیه طراحی و برنامهریزی مورد استفاده قرار میگیرد.
- تهیه فهرست مقادیر: با استفاده از فهرست بها میتوان فهرست مقادیر پروژه را تهیه کرد که شامل لیست اقلام کار و مصالح مورد نیاز به همراه برآورد قیمت هر کدام است.
- تهیه پیمان: فهرست بها مبنای تعیین قیمت و شرایط پیمان در قراردادهای منعقد شده بین کارفرما و پیمانکار است.
- کنترل هزینه پروژه: با استفاده از فهرست بها میتوان هزینههای واقعی پروژه را با برآورد اولیه مقایسه و در صورت نیاز اقدام به کنترل و تعدیل آنها کرد.
مزایای استفاده از فهرست بها
استفاده از فهرست بها مزایای متعددی دارد که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش دقت برآورد هزینه: استفاده از فهرست بها به دلیل ارائه قیمتهای تقریبی و به روز، دقت برآورد هزینه پروژه را افزایش میدهد.
- کاهش اختلافات: استفاده از فهرست بها به عنوان مرجعی معتبر، احتمال بروز اختلافات بین کارفرما و پیمانکار را کاهش میدهد.
- تسریع در انجام کار: استفاده از فهرست بها به دلیل ارائه اطلاعات قیمت به صورت آماده، تسریع در انجام کار را به دنبال خواهد داشت.
عوامل مؤثر بر قیمتهای فهرست بها
در بخش قبلی با انواع و کاربردهای فهرست بها آشنا شدیم. لازم به ذکر است که قیمتهای ارائه شده در فهرست بها تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارند که از درک این عوامل در تحلیل و استفاده درست از فهرست بها اهمیت بسزایی دارد. برخی از این عوامل عبارتند از:
- هزینههای نیروی کار: هزینه نیروی کار یکی از عوامل اصلی موثر بر قیمتهای فهرست بها است. این هزینه شامل حقوق و مزایای نیروی کارگری در مشاغل مختلف مرتبط با پروژههای عمرانی است.
- هزینههای مصالح: هزینههای مصالح ساختمانی مانند سیمان، فولاد، قیر و ... تاثیر مستقیمی بر قیمتهای فهرست بها دارند. قیمت این مصالح با توجه به شرایط بازار و نوسانات ارزی میتواند تغییر کند.
- هزینههای تجهیز کارگاه: هزینههای مربوط به اجاره یا خرید تجهیزات مورد نیاز برای اجرای پروژه نیز در فهرست بها لحاظ میشود.
- هزینههای حمل و نقل: هزینههای حمل و نقل مصالح و تجهیزات به محل پروژه یکی دیگر از عوامل موثر بر قیمتهای فهرست بها است.
- شرایط محیطی پروژه: شرایط محیطی پروژه مانند location آن، وضعیت دسترسی به محل پروژه و topography منطقه میتواند در قیمت نهایی برخی از اقلام فهرست بها تاثیرگذار باشد.
- بهرهوری نیروی کار: میزان بهرهوری نیروی کار در پروژههای عمرانی بر مدت زمان اجرای کار و در نتیجه بر هزینه نهایی پروژه تاثیر میگذارد.
نحوه بهروزرسانی فهرست بها
سازمان برنامه و بودجه کشور به طور سالانه فهرست بها را با توجه به تغییرات عوامل موثر بر قیمتها بهروزرسانی میکند. این بهروزرسانی شامل موارد زیر است:
- اصلاح قیمتهای اقلام: قیمت اقلام مختلف فهرست بها با توجه به تغییرات قیمت مواد اولیه، دستمزد نیروی کار و سایر هزینهها تعدیل میشود.
- اضافه شدن اقلام جدید: با توجه به پیشرفت تکنولوژی و ورود مصالح و روشهای اجرایی جدید به صنعت ساختمان، ممکن است اقلام جدیدی به فهرست بها اضافه شوند.
- حذف اقلام منسوخشده: در صورتی که برخی از اقلام موجود در فهرست بها دیگر کاربردی نداشته باشند، از فهرست جدید حذف خواهند شد.
دانلود رایگان اکسل فهرست بهای 1403: https://www.pjmi.ir/excel-fehrestbaha-1403/
چالشها و راهکارهای استفاده از فهرست بها
همانطور که گفته شد، فهرست بها ابزاری کارآمد است اما استفاده از آن با چالشهایی نیز همراه است. در این بخش به برخی از این چالشها و راهکارهای مقابله با آنها اشاره میکنیم:
چالشها:
- دقت نسبی قیمتها: همانطور که ذکر شد، قیمتهای ارائه شده در فهرست بها تقریبی هستند و ممکن است با توجه به شرایط خاص هر پروژه با قیمتهای واقعی تفاوت داشته باشند.
- تغییر قیمتها در طول پروژه: فهرست بها به صورت سالانه بهروزرسانی میشود اما possibility وجود دارد که قیمت برخی اقلام در طول اجرای پروژه دچار تغییر شوند.
- پیچیدگی برخی از اقلام: ممکن است برخی از اقلام موجود در فهرست بها به اندازهای پیچیده باشند که ابهاماتی را در نحوه محاسبه قیمت آنها ایجاد کند.
راهکارها:
- استفاده از عوامل تعدیل: برای جبران discrepancy بین قیمتهای فهرست بها و قیمتهای واقعی پروژه، از عوامل تعدیل استفاده میشود. عوامل تعدیل با در نظر گرفتن قیمت مصالح و نیروی کار در بازه زمانی اجرای پروژه، قیمت نهایی را تعدیل میکنند.
- پیشبینی تغییرات قیمتی: در زمان برآورد اولیه هزینه پروژه، با توجه به trend گذشته تغییرات قیمتی و expertise مهندس برآوردگر، میتوان contingency plan ایجاد کرد تا در صورت تغییر قیمتها در طول پروژه آمادگی لازم وجود داشته باشد.
- شفافیت در قرارداد: برای جلوگیری از بروز اختلاف در خصوص نحوه محاسبه قیمت اقلام پیچیده، لازم است در قرارداد پیمان، نحوه محاسبه قیمت این اقلام به صورت شفاف و با جزئیات مشخص شود.
جمعبندی
فهرست بها سندی پویا است که به طور مستمر در حال تغییر و بهروزرسانی است. درک عوامل موثر بر قیمتهای فهرست بها و نحوه بهروزرسانی آن، به متخصصان و مهندسین عمران کمک میکند تا از این ابزار به درستی در برآورد و کنترل هزینههای پروژههای خود استفاده کنند.
منبع: https://www.pjmi.ir/