شعار معروف تيلمن وهابز، مبني بر اينکه يک فرد به همان طريق رانندگي ميکند که زندگي ميکند، ميتواند حاوي تلويحات فوقالعاده مهمي در زمينه تاثيرات اجتنابناپذير ويژگيهاي شخصيتي بر رفتار رانندگي باشد. از جمله مسايل و مشکلاتي که امروزه، تماميت جسمي و آسايش عموم مردم را در شهرهاي بزرگ به مخاطره انداخته، مساله وقوع و افزايش آمار جرايم ناشي از تخلفات رانندگي است.بر اين اساس ضرورت بررسي عوامل مختلف اين معضل اجتماعي بر کسي پوشيده نيست. در همين راستا پژوهشي به پيشبيني رفتارهاي رانندگان بر اساس ويژگيهاي شخصيتشان با تاکيد بر 5 مشخصهي «روان رنجوري»، «توافق» و «وظيفهشناسي»، «روان رنجوري برونگرايي» و «گشودگي به تجربه» پرداخته است.
افراد هيجانخواهتر بيشتر تخلف ميکنند
نتايج اين مطالعه که بر روي 160 راننده موتور سيکلت، ماشينهاي سنگين و ماشينهاي سواري در استان اردبيل انجام شده است، نشان داد سن و تعداد تصادفات با رفتار رانندگي (لغزشها، اشتباهات، تخلفات عمدي و تخلفات غير عمدي) رابطهي معناداري وجود دارد و بين نمره کل هيجان خواهي و رفتار پر خطر رانندگي نيز رابطه مثبت و معناداري موجود است به اين معني که هر چه نمره هيجان خواهي افراد بالاتر رفته است احتمال اينکه مرتکب لغزش، خطا و تخلف در رانندگي شوند بيشتر است.روان رنجوري با صفاتي مثل اضطراب، تکانشوري، عواطف منفي، انتقامجويي و خودپسندي همراه است و رانندگاني که تخلفات بيشتري دارند طبيعتا بايد ويژگيهاي مذکور در آنها بيشتر باشد. پس اين دسته از افراد سازگاري هيجاني کمتري داشته و تعجبآور نيست که قوانين و مقررات راهنمايي و رانندگي را زير پا بگذارند.
وظيفهشناسها کمتر تخلف ميکنند
پژوهش حاضر نشان داد که بين رفتار رانندگي و عامل شخصيتي وظيفهشناس رابطهي معکوس وجود دارد و اين بدان معناست که هر چه ويژگي شخصيتي وظيفهشناس در افراد بيشتر باشد احتمال انجام رفتار پرخطر رانندگي پايينتر ميآيد. عامل وظيفه شناسي با ويژگيهايي چون نظم و ترتيب، تمايل به پيشرفت، خويشتنداري، محتاط بودن، درستکاري، آيندهنگري و خوش قولي همراه است. بنابراين کساني که در اين عامل نمرهي بالاتري کسب ميکنند، داراي ويژگي فوق هستند و از آنها انتظار ميرود که قوانين و مقررات راهنمايي و رانندگي را رعايت کنند.نتايج اين تحقيق همچنين حاکي از آن است که بين ويژگي شخصيتي توافق و رفتار رانندگي رابطهي معکوس وجود دارد. افرادي که از عامل توافق پذيري پاييني برخوردارند رفتارهاي تکانشوري زياد، تحريک پذيري بالا و ثبات هيجاني کمتري در آنها مشاهده ميشود. بنابراين انتظارميرود اين افراد رفتارهاي مخاطره آميز بيشتري داشته باشند، در اين تحقيق بين عامل شخصيتي برونگرايي و گشودگي به تجربه از يک طرف و رفتار رانندگي از طرف ديگر رابطهي معناداري به دست نيامد.همچنين نتايج اين بررسي ارتباط منفي و معکوس بين سن با رفتار رانندگي را نشان داد. اين بدان معناست که رانندگان جوان فاقد دانش لازم هستند و اين امر ممکن است خطرات و تصادفهاي غير ضروري براي آنها ايجاد کند.نتايج اين پژوهش بين تعداد تصادفات با تخلفات رانندگي رابطهي مثبت و معنيداري نشان داد که اين بدان معناست که افرادي که تصادفات بيشتري دارند تخلفات رانندگي بيشتري نسبت به بقيه از خود نشان ميدهند.اين پژوهش در بررسي رابطه بين نوع خودرو با رفتار رانندگي اثبات کرد که موتور سواران نمرهي بيشتري از ساير رانندگان در رفتار رانندگي و هيجان خواهي بدست آوردند.نتايج اين پژوهش حاکي از آن است که با استفاده از سازه هيجان خواهي و برخي از ويژگيهاي شخصيتي ديگر ميتوان رفتارهاي پر خطر رانندگي را پيشبيني کرد. بنابراين به نظر ميرسد که افزايش تجربه رانندگي و ارضاء انگيزههاي تجربهجويي و هيجانخواهي در محيطهاي کنترل شده ميتواند به کاهش تخلفات رانندگي کمک کند.به طور کلي نتايج اين تحقيق حاوي اين بود که ويژگيهاي شخصيتي روان رنجوري، توافق و وظيفهشناسي و همچنين هيجان خواهي ميتوانند رفتار رانندگي را به طور معناداري پيش بيني کنند اما برون گرايي و گشودگي به تجربه با رفتار رانندگي ارتباطي ندارد.اين پژوهش حاصل طرح تحقيقاتي دکتر نادر حاجلو عضو هيات علمي دانشگاه محقق اردبيلي، جابر عليزاده گورادل کارشناس ارشد روانشناس عمومي دانشگاه تبريز، جواد هاشمي کارشناس روانشناسي عمومي، اسماعيل شيري کارشناس ارشد روانشناسي باليني کودک و علي احمديان کارشناس ارشد روان شناسي باليني است.
ابتکار