در سال 2025، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی به سه دانشمند برجسته اهدا شد که با کشفهای پیشگامانه خود، راز کنترل سیستم ایمنی بدن را آشکار کردند. برندگان نوبل پزشکی 2025، مری ای. برانکو، فرد رمزدل و شیمون ساکاگوچی، برای تحقیقاتشان در مورد "تحمل ایمنی محیطی" مورد تقدیر قرار گرفتند. این کشف توضیح میدهد که چگونه سیستم ایمنی بدن از حمله به بافتهای خود جلوگیری میکند و راه را برای درمانهای نوین در بیماریهای خودایمنی، سرطان و پیوند اعضا هموار کرده است. اگر به دنبال جزئیات کامل برندگان نوبل پزشکی 2025 هستید، این مقاله جامع به شما کمک میکند تا با بیوگرافی، کشفها و اهمیت آنها آشنا شوید. این جایزه نه تنها یک دستاورد علمی است، بلکه میتواند زندگی میلیونها نفر را تغییر دهد.
برندگان نوبل پزشکی 2025 کیستند؟
جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی 2025 به طور مشترک به سه محقق اهدا شد که هر کدام نقش کلیدی در این کشف داشتند. مبلغ جایزه 11 میلیون کرون سوئدی (حدود 1.17 میلیون دلار) بین آنها تقسیم میشود. در ادامه، بیوگرافی کوتاهی از هر برنده ارائه میشود:
- مری ای. برانکو (Mary E. Brunkow): محقق در مؤسسه زیستشناسی سیستمها در سیاتل، ایالات متحده. او دکترای زیستشناسی مولکولی خود را از دانشگاه پرینستون دریافت کرده و بر روی ژنومیک و بیماریهای خودایمنی تمرکز دارد. برانکو در سال 2001، نقش ژن FOXP3 را در موشهای مبتلا به بیماری خودایمنی کشف کرد.
- فرد رمزدل (Fred Ramsdell): مشاور علمی در سونوما بیوتراپوتیکس در سان فرانسیسکو، ایالات متحده. او دکترای ایمونولوژی از دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس دارد و پیش از این در شرکتهای بیوتکنولوژی مختلفی فعالیت کرده است. رمزدل همراه با برانکو، جهش ژنتیکی در موشها را شناسایی کرد که منجر به درک بهتر بیماری IPEX در انسان شد.
- شیمون ساکاگوچی (Shimon Sakaguchi): استاد برجسته در دانشگاه اوزاکا، ژاپن. متولد ناگاهاما، او ابتدا به هنر و فلسفه علاقهمند بود اما با تشویق پدرش به علم روی آورد. ساکاگوچی در دانشگاه کیوتو تحصیل کرد و در دهه 1980 در ایالات متحده تحقیقاتی انجام داد. او در سال 1995، سلولهای T تنظیمکننده را کشف کرد و در 2003، آن را با ژن FOXP3 مرتبط ساخت.
این برندگان با همکاری غیرمستقیم، زمینهای جدید در ایمونولوژی ایجاد کردند که امروزه بیش از 200 آزمایش بالینی بر اساس آن در حال انجام است.
برندگان در مورد برنده شدن جایزه چه گفتند؟
دکتر ساکاگوچی در کنفرانس خبری روز دوشنبه در محوطه دانشگاه اوزاکا، این جایزه را "یک غافلگیری و افتخار" نامید. او تماس را درست پس از بازگشت از یک کنفرانس دریافت کرد. او در مصاحبهای که در NobelPrize.org منتشر شد، گفت: "واقعاً خوشحال شدم." وقتی دکتر ساکاگوچی کار خود را شروع کرد، دریافت بودجه دشوار بود. شیگرو ایشیبا، نخستوزیر ژاپن، به کنفرانس خبری زنگ زد و از او پرسید که چرا علیرغم تردیدهای اولیه در مورد نظریههایش، در تحقیقات خود پافشاری کرد. دکتر ساکاگوچی پاسخ داد: "فکر میکنم لجاجتم به این نتایج منجر شد."
دکتر برانکو گفت که انتظار برنده شدن جایزه نوبل را نداشت، گفت: "تلفنم زنگ خورد و من شمارهای از سوئد دیدم و فکر کردم، خوب این یک تماس اسپم است، پس تلفن را خاموش کردم و دوباره خوابیدم."
منظور از تحمل ایمنی محیطی چیست؟
تحمل ایمنی محیطی مکانیسمی است که سیستم ایمنی بدن را از حمله به سلولهای خودی بازمیدارد. برندگان نوبل پزشکی 2025 نشان دادند که سلولهای T تنظیمکننده (regulatory T cells) نقش نگهبانان امنیتی را ایفا میکنند و ژن FOXP3 توسعه این سلولها را کنترل میکند. بدون این سلولها، سیستم ایمنی ممکن است به اندامهای بدن حمله کند و باعث بیماریهای خودایمنی شود.
برای درک بهتر، سیستم ایمنی روزانه با هزاران میکروب مقابله میکند، اما باید بین "خودی" و "غیرخودی" تمایز قائل شود. کشف ساکاگوچی در 1995 نشان داد که تحمل ایمنی نه تنها در تیموس (تحمل مرکزی) رخ میدهد، بلکه مکانیسمهای محیطی نیز وجود دارند. برانکو و رمزدل در 2001، ژن FOXP3 را در موشهای جهشیافته شناسایی کردند که معادل انسانی آن باعث بیماری IPEX میشود. در نهایت، ساکاگوچی این قطعات پازل را در 2003 به هم متصل کرد.
این کشفها توضیح میدهند چرا برخی افراد به بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید مبتلا میشوند و چگونه میتوان آن را درمان کرد.
به زبان خیلی ساده:
- بدن ما دستگاه ایمنی دارد تا جلوی بیماریها را بگیرد، اما باید فرق بین چیزی که باید حمله کند (مثل ویروس) و چیزی که به خود بدن تعلق دارد را بفهمد.
- این سه دانشمند فهمیدند که نوع خاصی از سلولهای ایمنی وجود دارد (به نام سلولهای T تنظیمی) که به سیستم ایمنی کمک میکنند بداند چه زمانی باید فعال شود و چه زمانی باید آرام بگیرد تا به سلولهای سالم خودش حمله نکند.
- این کشف خیلی مهم است، چون بدون این کنترل، بدن ممکن است به خودش حمله کند و بیماریهای خودایمنی ایجاد شود یا نتواند به درستی با سرطان مقابله کند.
اهمیت کشف برای پزشکی مدرن
کشف برندگان نوبل پزشکی 2025 تأثیر عمیقی بر درمانهای پزشکی گذاشته است. به گفته دکتر الکساندر مارسون، این جایزه برای یافتن سلولهای T که سیستم ایمنی را متعادل نگه میدارند، منتظر مانده بود. کاربردهای اصلی عبارتند از:
- درمان سرطان: سرطانها با جذب سلولهای T تنظیمکننده، حمله ایمنی را مسدود میکنند. داروهای جدید بر اساس FOXP3 میتوانند سیستم ایمنی را علیه تومورها فعال کنند.
- بیماریهای خودایمنی: در مواردی مانند IPEX، سلولهای T معیوب هستند. درمانها میتوانند این سلولها را تقویت کنند.
- پیوند اعضا: تحمل ایمنی محیطی میتواند از رد پیوند جلوگیری کند.
طبق گزارشها، این کشفها زمینه تحمل محیطی را راهاندازی کرده و به موفقیت بیشتر در درمانها منجر شده است. دکتر مارسلا ماوس آن را "جام مقدس کنترل ایمنی در مقابل تحمل" نامیده است.
تاریخچه و جزئیات علمی
تاریخچه این کشف از دهه 1970 آغاز میشود، زمانی که ساکاگوچی تیموس را مطالعه کرد. در آزمایشهای دهه 1980، خارج کردن تیموس از موشهای نوزاد باعث حمله ایمنی به بدن شد، که نشاندهنده وجود سیستم پشتیبان بود. ساکاگوچی سلولهای T تنظیمکننده را کشف کرد.
برانکو و رمزدل در شرکت بیوتکنولوژی، موشهای مبتلا به بیماری شدید خودایمنی را بررسی کردند و ژن FOXP3 را یافتند. این ژن دستور میدهد که سلولهای T حمله به خودی را متوقف کنند. بدون FOXP3، بدن نمیتواند سلولهای نگهبان بسازد.
این تحقیقات اساسی برای درک عملکرد سیستم ایمنی بوده و توضیح میدهد چرا همه ما به بیماریهای خودایمنی مبتلا نمیشویم، به گفته اوله کامپه، رئیس کمیته نوبل.
رساله های دکتری که باعث برنده شدن جایزه نوبل شدهاند؟!!
بسیاری از کشفهای بزرگ علمی، از جمله برخی جایزههای نوبل، ریشه در تحقیقات اولیه دوران دانشجویی و انجام رساله دکتری دارند. اگرچه نوبل معمولاً سالها پس از کشف اولیه اهدا میشود، اما پایه بسیاری از آنها در انجام پایاننامه دکتری نهفته است. این نشاندهنده اهمیت تحقیقات پایهای در دانشگاهها است. در ادامه، به چند مثال برجسته اشاره میکنیم که کار برندگان از رساله دکتریشان آغاز شده یا مستقیماً بر پایه آن بوده است:
- ماری کوری (Nobel در شیمی 1911 و فیزیک 1903): رساله دکترای ماری کوری در سال 1903 در مورد مواد رادیواکتیو بود که او را به اولین زن دریافتکننده دکترا در فیزیک در فرانسه تبدیل کرد. این کار پایه کشفهای بعدی او شد که منجر به دو جایزه نوبل گردید. اگرچه نوبل او مستقیماً در پزشکی نبود، اما تأثیر آن بر پزشکی (مانند درمان سرطان با رادیوتراپی) غیرقابل انکار است.
- لوئیس دو بروی (Nobel فیزیک 1929): رساله دکترای او در سال 1924 ایده دوگانگی موج-ذره را مطرح کرد که پایه مکانیک کوانتومی شد و مستقیماً به نوبل او منجر گردید. این کشف کاربردهایی در زیستشناسی و پزشکی مولکولی دارد.
- جورج ای. اسمیت (Nobel فیزیک 2009): رساله دکترای او در دانشگاه شیکاگو فقط سه صفحه بود، اما کارش روی حسگرهای CCD (که در تصویربرداری پزشکی استفاده میشود) از آنجا شروع شد و به نوبل رسید.
- دونا استریکلند (Nobel فیزیک 2018): او یکی از معدود افرادی است که نوبل را مستقیماً برای انجام پایان نامه علوم پزشکی اش دریافت کرد. رسالهاش در مورد تقویت پالسهای لیزری chirped بود که کاربردهای پزشکی مانند جراحی چشم دارد.
نتیجهگیری
برنده نوبل پزشکی 2025 نه تنها یک افتخار علمی است، بلکه دریچهای به آینده پزشکی باز کرده است. کشف مری برانکو، فرد رمزدل و شیمون ساکاگوچی در مورد سلولهای T تنظیمکننده و ژن FOXP3 میتواند درمانهای مؤثری برای سرطان و بیماریهای خودایمنی ارائه دهد. برای اخبار بیشتر در مورد نوبل پزشکی سالهای گذشته یا پیشرفتهای علمی، سایت ما را دنبال کنید.