درک نادرست این مفهوم منجر به آسیبهای پرهزینه (مانند یاتاقان زدن) میشود. اگر شما هم این اصطلاح را شنیدهاید و میخواهید بدانید که یاتاقان چیست و از کجا بفهمیم که موتور خودرو یاتاقان زده، به این لینک مراجعه کنید. همچنین شما میتوانید جهت خرید روغن موتور مناسب خودروی خودتان از این لینک اقدام نمایید. در حقیقت میتوان گفت روغن موتور تنها یک روانکننده نیست، بلکه سیالی چندمنظوره و مهندسیشده است که پنج وظیفه اصلی بر عهده دارد:
- ایجاد لایهای نازک برای روانکاری بین قطعات متحرک و کاهش اصطکاک
- خنککردن نواحی داغ مانند زیر پیستونها
- جذب و معلقکردن دوده و رسوبات
- آببندی بین رینگها و سیلندر
- محافظت از فلزات در برابر خوردگی
با این نقشها، روشن است که انتخاب روغن مناسب مستقیماً بر عملکرد و عمر موتور تاثیر گذار است.
رمزگشایی از کد SAE و مفهوم گرانروی
گرانروی چیست؟
گرانروی (ویسکوزیته) به مقاومت یک سیال در برابر جاریشدن گفته میشود. روغن در سرما غلیظتر و در گرما رقیقتر میشود. مهندسی روغنهای چنددرجهای با این چالش مقابله کرده است.
حرف W و عدد اول - شاخص عملکرد در سرما
عدد پیش از W نشاندهنده رفتار روغن در سرماست. عدد پایینتر مانند 10W به معنای جریان سریعتر در هوای سرد و روانکاری بهتر هنگام استارت سرد است؛ جایی که حدود ۸۰٪ سایش موتور رخ میدهد.
عدد دوم - شاخص عملکرد در دمای بالا
این عدد مربوط به عملکرد روغن در دمای عملیاتی موتور است. عدد بالاتر به معنای حفظ لایه روغن ضخیمتر و محافظت بیشتر در گرما و بار بالا است. این عدد باید طبق توصیه سازنده انتخاب شود.
روغنهای چنددرجهای در برابر تکدرجهای
روغنهای چنددرجهای مانند 10W-40 با کمک افزودنیهای پلیمری میتوانند هم در سرما روان و هم در گرما پایدار باقی بمانند. این ویژگی باعث شده استفاده از روغنهای فصلی تکدرجهای منسوخ شود. باید توجه داشت که دو عدد در یک روغن چنددرجهای، نشاندهنده ترکیب دو روغن مجزا نیستند. این اعداد، رفتار دینامیک یک سیال پیچیده را در گسترهای از دماها توصیف میکنند.
فراتر از گرانروی: نوع روغن پایه و استاندارد کیفیت
انواع روغن پایه
- مینرال یا معدنی که پایهترین نوع روغن و مناسب خودروهای قدیمی میباشند.
- نیمهسنتتیک (نیمه مصنوعی) که ترکیبی از مینرال و سنتتیک با عملکرد مناسب و قیمت متعادل است.
- تمامسنتتیک که به صورت آزمایشگاهی تولید شده و مقاوم در برابر دما و اکسیداسیون میباشد. این نوع روغن بیشتر مناسب خودروهای مدرن و توربوشارژ است.
روغنهای با گرانروی پایین مانند 5W و 0W تنها با پایه سنتتیک قابلدستیابی هستند.
استاندارد API
استاندارد API سطح کیفیت روغن را نشان میدهد.
- حرف S برای موتورهای بنزینی (در مقابل حرف C برای موتورهای دیزلی) است و حروف بعدی مانند SL، SM و SN سطح کیفیت را افزایش میدهند. برای موتورهای بنزینی، SP جدیدترین و بالاترین استاندارد است و پس از آن SN، SM، SL و غیره قرار دارند.
- استفاده از روغن با کیفیت پایینتر از سطح توصیهشده میتواند منجر به آسیب موتور شود.
خطرات استفاده از روغن نامناسب یا تقلبی
روغن بیش از حد غلیظ باعث میشود روغن در سرما به سختی جریان پیدا کند، سایش را در لحظات ابتدایی استارت افزایش دهد و مصرف سوخت را بالا ببرد.
روغن بیش از حد رقیق در دماهای بالا لایه محافظ کافی ایجاد نمیکند و ممکن است باعث سایش فلز با فلز، صدای زیاد موتور و حتی روغنسوزی شود.
روغن تقلبی اغلب از روغنهای بازیافتی و فاقد افزودنی تهیه میشود و باعث تشکیل لجن، گرفتگی مجاری روغن، زنگزدگی و خرابی موتور میگردد.
نشانهها: بستهبندی بیکیفیت، قیمت پایین غیرواقعی، رنگ کدر، و بوی نامطبوع.
راهکار: خرید از مراکز معتبر.
راهنمای کاربردی برای انتخاب روغن موتور در خودروهای رایج ایران
خانواده پراید
مدلهای قدیمی با موتور کاربراتوری یا انژکتوری اولیه، به روغن با گرانروی 50W-20 یا بالاتر نیاز دارند. حجم روغن با فیلتر تقریباً ۳.۵ لیتر است.
مدلهای جدیدتر که به موتور یورو ۴ یا HP+ مجهز هستند، باید از روغن 40W- استفاده کنند. این موتورها به دلیل طراحی مدرنتر به روغن رقیقتری نیاز دارند.
خانواده پژو 405 و پارس
خودروهایی با موتور XU7 (مثل 405 و پارس قدیمی) مناسب استفاده از روغن 50W-20 هستند. حجم روغن همراه فیلتر حدود ۴.۵ لیتر است.
خودروهایی با موتور TU5 مانند پارس LX فقط باید از روغن 40W-10 استفاده کنند. حجم روغن این موتورها حدود ۳.۷۵ لیتر است. استفاده از روغن غلیظ مانند 50W-20 برای این موتورها بهشدت مضر است.
خانواده پژو 206 و 207
نسخههای دارای موتور TU3 میتوانند از روغن 40W-10 استفاده کنند. حجم روغن در این موتورها حدود ۳.۲۵ لیتر است.
مدلهای دارای موتور TU5 باید از روغن 40W- 10 استفاده کنند. در مناطق سرد، ارتقا به روغن 40W-5 تمامسنتتیک توصیه میشود. حجم روغن این موتورها حدود ۳.۷۵ لیتر است.
خانواده سمند و دنا (موتور EF7)
برای موتور EF7 نفس طبیعی (در مدلهای سمند و دنا)، روغن مناسب 40W-10 است و استفاده از 50W-20 بهطور رسمی ممنوع اعلام شده است. حجم روغن این موتور حدود ۵.۵ لیتر است.
در موتور EF7 توربوشارژ به دلیل فشار و دمای بالای کاری، روغن تمامسنتتیک با گرانروی 40W-10 الزامی است. حجم روغن همچنان حدود ۵.۵ لیتر است و استفاده از روغن بیکیفیت میتواند موجب خرابی توربوشارژر شود.
نتیجهگیری: چگونه روغن مناسب را انتخاب کنیم؟
- به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید.
- ملاک اصلی، طراحی موتور است نه فقط آب و هوا.
- از سطح کیفی API توصیهشده پایینتر نروید.
- برای خودروهای مدرن، روغن سنتتیک انتخاب عاقلانهای است.
انتخاب روغن موتور، یک تصمیم ساده اما حیاتی است. رعایت این اصول، نهتنها عملکرد خودرو را بهینه نگه میدارد، بلکه از هزینههای گزاف و استهلاک زودرس نیز جلوگیری میکند. این انتخاب، در واقع یک سرمایهگذاری کوچک برای حفظ سلامت موتور در بلندمدت است.